Zırva tevil götürmez!

Sözlüklerde, bu sözün anlamı şöyle açıklanıyor:

“Saçma sapan, boş, anlamsız olan bir düşünceyi açıklamaya, yorumlamaya, savunmaya ve haklı göstermeye kalkışmak son derece yanlıştır. “

Bu açıdan bakınca  Prof. Şerif Mardin’in bir yıl önce ettiği ve ilk gününden itibaren Korporatist Kemalizm’in yeni  saldırıları için ana ilke hale getirilen sözüm-ona “mahalle baskısı” terimiyle özetlenen sosyolojik izahı, “zırva” değil, “ham görüş” olarak değerlendirilse gerek. Çünkü mahalle baskısı kavramının ödünç alındığı anlaşılan “crowd psychology” veya sosyolojiye uyarlanmış şekliyle “sosyal faciliation [kolaylaştırma/teshilat] kuramı” saçma-sapan, boş ve anlamsız bir düşünce öbeği değil, ciddî, ele aldığı bir çok olguyu açıklayabilen, anlamayı kolaşlaştıran bilgiler yumağı ve şu ana kadar uygulanmaya çalışılıp da yetersiz kaldığı çok az olay var kaynaklarda.

Kalabalık Psikolojisi, Freud tarafından ortaya atılmış ve başlıca müridi olan Carl Jung tarafından “collective unconsicous” terimiyle açıklanmıştır. Freud, bireysel psikoloji ve kitlesel psikoloji ayrımı yapmamıştı. Jung, insanlığın nerede ise bir “biyolojik tür” olarak dahi ortak şuura ve şuurlu olmayan ortak psikolojik birikime sahip olduğunu öne sürdü. Ona göre biz insanlar, sırf insan olduğumuz için, ortak bir takım şuur-altı birikimlere sahip olururuz ve bunu bir sonraki nesle aktarırız. Jung, “Psyche” [insan ruhu, tin; can; akıl] kümesinin bu bölümüne daha sonra, herkes için ortak ve bireyin “kendi” (self) olgusunu ego’dan veya bilincli-kendi kavramlarından daha iyi açıkladığı için, “objective psyche” adını verdi. Jung’a göre, birey, bu alandaki bilinçsiz bilgilerini, archetype adını verdiği idealleştirilmiş kişi modellerine bakarak, onlardan esinlenerek kendisine uygun “birey tipi” haline getirir ve bu “tip” bir insan, öyle bir birey olmaya çalışır ("Türk'ün, Türkten başka dostu yoktur!", "Türküm doğruyum çalışkanım!", "Sen ben yok, biz varız!" ve "Gözlerimi kaparım, vazifemi yaparım!" tekerlemesinde yer alan ideal birey ve davranış tipleri gibi). Benim şahsen Jung ile ilgim ve söyledikleri hakkındaki bilgim burada bitiyor; çünkü Korporatizm’in iletişim alanında yaptıklarını anlayabilmek için iletişim teorisiyle ilgili okumalar yaparken bireyselleşme (individuation) ve kendini-gerçekleştirme (self-actualization) kavramlarına olan ihtiyacım, sürecin tanımlanmasından ve kullanılan (dil, retorik, ideoloji gibi) araçların yerini bilmekle sınırlı idi.

Fakat Prof. Şerif Mardin’in bende yersiz (çerçevesi belirtilmeden) ve yanlış (sosyal süreç ögesi olarak etkili olduğu süreç belirtilmeden) kullandığı izlenimi uyandıran “mahalle baskısı” kavramının geldiği yeri daha iyi anlayabilmek için, o günden bu yana, crowd psychology ve onun sosyolojik uyarlamaları ile ilgili bir çok kaynağa yeniden başvurmam gerekti. Jung’un baş eseri olan Psychological Types kitabında ortaya attığı “kalabalık psikolojisi” ile ilgili kavramlar daha sonra, Gustave Le Bon tarafından sürü davranışı (Grup halindeki bireyler ortada planlanmış bir hareket tarzı olmadığı halde, birlikte hareket edebilirler; bu hareket tarzı onların günlük karar mekanizmalarından değer yargılarına kadar bir çok tutum ve davranışlarını belirler), Wilfred Trotter tarafından sürü içgüdüsü ve Gabriel Tarde tarafından taklit kavramlarıyla geliştirildi. Elias Canetti’nin Crowds and Power isimli kitabında kitle davranışının çağdaş günlük yaşamlarımıza nasıl yansıdığı, bu kuramların etkisinde kalan bir bakış açısıyla ayrıntılı olarak anlatılır.

Modern sosyoloji ise kitle (kalabalık) tutumunda, Jungian bir kitselellik değil, belirli bireylerin tesiriyle oluşan bir seçimsellik görüyor. Başka türlü ifade edersek,  sürü davranışı sürünün içgüdüsünün ürünü değil, aynı düşüncedeki bazı bireylerin duygu ve düşüncelerindeki yakınlaşma (convergence) halinin ürünüdür. Convergence [yakınlaşma, birleşme] Kuramı denen bu görüşün taraftarları kendilerinden önceki kitle tutumu ve davranışı kuramlarına Contagion [sirayet, bulaşma, geçme, tesir] Kuramı adını verdiler ve kitlelerin birbirlerine tutum ve devranışlarında etkili şeyler aşıladığını kısmen kabul etmekle birlikte belirli bir istikamette hareket etmek isteyen bireylerin biraraya gelerek bir kitle oluşturmasının kitle davranışının (ve dolayısıyla kalabalık psikolojisinin) ortaya çıkmasında esas olduğunu öne sürdüler. Modern sosyoloji araştırmalarında tekrarlanan davranışlarda bile homojen bir nitelik bulunmadığı gösteriliyor. Örnek olarak homojen bir nitelik arzeden bir topluluğa dışarıdan göçmenlerin gelmesi üzerine mevcut topluluk üyelerinin aralarındaki bağları güçlendirerek, mahallelerine yeni gelen ve homojenliklerini tehdit eden yeni kişilere karşı ayrımcılık, şiddet, dışlama gibi tutumları benimsemeleri ele alınmış, ve bu tutumların kendiliğinden bir anda ortaya çıkmış şeyler olmadığı, tersine mahalle halkının arasında çok önceden varolan değerler olduğu gösterilmiştir. Convergence kuramını savunanlara göre, kitle davranışları Contagion kuramını savunanların sandığı gibi irrasyonel (akıl dışı) değil, mevcut değer ve inançlara dayandığı için, yaygın duyguları yansıtan rasyonel hareketlerdir.

Ralph Turner ve Lewis Killian, Collective Behavior isimli kitaplarında sosyal hareketlilik ve kitle dinamiği kavramlarını incelerken, “emergent-norm” [ortaya çıkan standart değer] kavramını geliştirdiler ve örneğin Le Bon’un “atalarımızdan tevarüs ettiğimiz duygular” kavramını veya diğerlerinin tesadüfî tutum kuramlarını reddettiler; kitlelerin (örneğin ABD’nin güneyindeki zenci linçlerine katılan kalabalıkların) bir norm çerçevesinde hareket eden rasyonel gruplar olduklarını öne sürdüler. Turner ve Killian, kitlelerin önce norm’suz olduklarını, biraraya gelmelerinde bir ortak değer gütmediklerini (dolayısıyla instinct’leriyle [insiyakleriyle, içgüdüleriyle] hareket ettiklerini) kabul ediyorlar; fakat kitle oluştuğu anda üyelerin dikkati farklı davranan bir kaç kişinin üzerinde toplanıyor ve bu kişilerin tutumu, norm olarak ortaya çıkıyor. Zamanla bu ortaya-çıkmış norm, bütün kitlenin davranışını belirleyen unsur oluyor. Daha sonra bu norm, kemikleşiyor, katılaşıyor ve ona uymayanlara karşı baskılar doğmaya başlıyor. Turner ve Killian, kitlenin bu yeni değerinin onun iç iletişiminde ve dışarıya karşı tavrında belirleyici unsur halini aldığını kaydediyorlar. Bu yaklaşımı eleştirenler, özellikle kitlelerin oluşurken norm’suz olduğu fikrini reddediyorlar. Başkaları da kitlenin bir norm’a uygun davranmaya başlaması halinde kendi-kendisinin farkında olacağını, bunun o grubu kitle veya kalabalık olarak adlandırmayı imkansız kılacağını, çünkü kitlenin kendi kendisinin farkında olması için onu oluşturan bireylerin de kendi kendilerinin farkında yani “bireyselleşmiş” olmaları gerekeceğini, oysa, kitle hareketlerinde bireyleşmekten değil, tersine bireyliği yitirmekten (deindividuated) söz edilmesi gerektiğini söylüyorlar; bireyselliğini bitirmiş insanların davranışında “norm” kavranının yeri olmadığına göre, kabalalıkların hareketlerinde norm’a riayet bulunamaz, diyorlar

Henüz kaynaklarıyla ve bütün argümanlarıyla bir makale bütünlüğü içinde ortaya konulmuş görüşler olmadığı Prof. Mardin’in teorik çerçeve bakımından kimden-nasıl esinlendiğini ve fikirlerinin yol açtığı doğrulatılabilir-reddedilebilir önermelerinin neler olduğunu ve bunları hangi araştırmalarla nasıl doğrulattığı veya reddettiğini bilmiyoruz. Mahalle Kavramı fikrini ortaya attığı konuşmaların dökümlerini tam metin olarak bulabilmekle birlikte birinci yıldönümünde bunları açıkladığı (savunduğu, düzelttiği, değiştirdiği vs.) toplantıda söylediklerinin tam metni henüz elimizde yok.  Kavramı ilk kullandığı röportajı verdiği kişinin yönettiği dernekte, yine onun yönettiği bir konferansta yaptığı ikinci açıklamaların çeşitli özetlerinin bir derlemesi şu adreste var:

http://www.sorar.org.tr/SerifMardin20080523.aspx

Bu derlemelerden edinilebilecek genel kanı, Prof. Mardin’in  “mahalle baskısı” kavrımını ilk ortaya attığı anda olduğu gibi aradan bir yıl geçtikten sonra da, doğru kabul ettiği kuramsal çerçevenin ne olduğunu söyleme imkanı bulunmadığıdır. Bu toplantıyı izleyip gazetelere aktaran kişilerin kimliklerini ve bilimsel yeterliklerini bilmemenin yanı sıra derlemelerin yarım-yamalaklığı dikkate alınınca Prof. Mardin’in savunmasını anlamak iyice zorlaşıyor. Ancak bir iki ana konuya değinme imkanı var. Prof. Mardin önce günümüzde bir mahalle baskısı kavramından söz edilemeyeceğini söyleyenlerin karşı iddialarını çürütmek amacıyla olsa gerek “Mahalle, Osmanlı’da gerçek bir birimdir” diyor.

Prof. Mardin’in “mahalle” sözü ile neighborhood [voisinage, quartier, environs, parages familier] mu, community [social group/groupe social anlamına communauté] mi kastedildiği bilmiyoruz. Bu muğlaklığa rağmen, “Mahalle, Osmanlı’da gerçek bir birimdir” ifadesinin “Osmanlı toplumunun temel birimi aile değil, mahalledir” diye anlaşılması da mümkündür; “mahalle” dediği sosyal örgütlenme biriminin ciddî bir sosyalizasyon ögesi olduğunu anlamak da! Her iki anlayış da bence bir ölçüde doğruluk payı içermekle birlikte, açıklayıcı kesinlikte değildir: Osmanlı toplumunun devletin gelişmesini tamamlayıp, her bakımdan zirveye ulaştığı yüzyıllarda, ana sosyolojik ajanın, kişilerin sosyal varlıklar olarak tezahüründe, mahalle, Prof Mardin ister fiziksel olarak yakınlık etkisine atıf yapan quartier, ister sosyal grup anlamına communauté demiş olsun, bireyin tanımlanmasında asla birincil unsur olmamıştı. Prof. Heath Lowry’nin Trabzon araştırması, müslüman mahallelerinde yüzyıllarca yaşayan ve müslüman olmayan hristiyan mahallelileri dikkate sunan bir örnektir. Böyle çok araştırma bulabiliriz.

Tam tersine, Prof. Osman Bakar’ın The History of Philosophy of Islamic Science isimli kitabında onlarca örneği ile belirttiği üzere, bilimin kaynağı olarak dinin en yaygın öğrenim alanı sayıldığı bu yüzyıllarda, nübuvveti sorgulayacak kadar özgür düşünceye yer verilmekte olması, “müslüman mahallesinin” toplumsal diversity [çeşitlilik, farklılık] bakımından ulaştığı üstün düzeyini aynen bilimsel/kültürel alanda da koruduğunu (ve dolayısıyla, bireyselleşmenin--kendisinin farkında oluşun--bir crowd psychology [kalabalık ruh hali] ile açıklanabilecek tutum ve davranışlara imkan vermeyecek kadar ileri gittiğini) göstermektedir.  Böyle bir ortamda, insanlar onun bunun bakması ile ne tavır değiştirirler, ne de görüş! Nitekim, böyle bir genellemenin yanlış olabileceğini farketmişçesine, Prof. Mardin bu ifadesini “Yalnız mahalle yok. Cami var, imamı var, okuduğu kitaplar var, tekke var, külliyeler var, esnaf var. Bütün bunların bir sektör olarak çalışmış olmasıdır,” diyerek, Osmanlı toplumunda muhtemel bütün sosyolojik değişim unsurlarını hatırlatıyor.

Prof. Mardin’in saydığı unsurlardan cami, bireyin sosyalleşmesinde dinin değil fakat diyanetin yani dini sosyal yaşam tarzı olarak benimseyenlerin tutum ve davranışların benimsetilmesinde yeri olan bir kurumdu. Tüm Osmanlıların değil, sadece müslüman Osmanlıların (ve onların içinde de ehl-i sünnet olan kesimin) sosyalleşmesinde rol oynamış olan cami kökenli diyanet--kabul etmek gerekir ki--bireyselleşme değil, tersine cemaatleşme, birey olarak değil, cemaat üyesi olarak hareket etme değerini aşılayan bir kurumdu. Prof. Mardin’in kendi ifadesiyle “folk Islam,” (gerçek İslam öğretisinin tersine olarak ve daha çok imparatorluğun gerileme ve çöküş dönemlerinde) daha sonra Genç Osmanlıların, İttihat ve Terakki’nin ve nihayet Kemalistlerin bol bol yararlanacağı deindividuation (bireyselleşmenin tersine dönmesi) hadisesini başlatmıştı. Ne var ki, uluslararası alanda Kolonyalizm’in çöküntüye uğraması ile eşzamanlı olarak başlayan yeni devlet oluşumları ile birlikte ehl-i sünnet İslam alimleri ve sufi geleneğinin önderleri arasında “orijinal İslam’a dönme” hareketi başladı ki, bunların dindarların bireyselleşmesine olan etkisini--bu gelişmelerin birinci elden araştırmasını yapmış bir kişi olarak--Prof. Şerif Mardin, bu akımların Türkiye’deki öncülerinden Bediüzzaman Said Nursi, M. Zahid Kotku, Prof. Dr. M. Esad Coşan, M. Fethullah Gülen gibi önder kişilerin Türkiye’de başlattıkları eğitim seferlerliklerinde görebilir. Bu ve diğer bazı din alimlerinin ve din adamlarının diyanet üzerindeki etkisi bir kaç maddeye indirgenebilirse, bunların başında, cemaatleşmenin reddi ve pozitif bilimlerin öğretilmesiyle başlayan bireyselleştirme çabası gelir. Özetle, Prof. Mardin, Osmanlı’daki “cami” olgusuyla, bugünkü cami kurumu arasındaki farkı bilmesi gereken belki de ilk kişilerden biridir. Taklidî müslümanlığın yerini hızla tahkikî müslümanlığa bırakması, bu müslüman kesimin, ne kimseye "bakmak" ve ne de kimsenin "bakması" gibi meselesi olmayacağını anlamak bir sosyolog için hiç de zor değildir.

Prof. Mardin, Osmanlı’da imam, onların geçirdiği eğitimin evreleri, bu arada tekke ve diğer eğitim külliyelerinin dinin (itikat esasları olarak) veya diyanetin (dinin sosyalleştirilmiş veçhesinin) üzerindeki etkilerinin varlıkları zikredilmekle yetinilecek kavramlar olmadığını bilen bir kişidir. Fakat bir yıl önceki ilk hataya rağmen yine Ruşen Çakır’ın röportajlarından ve panellerinden daha anlamlı bir mecra bularak, bir araştırmacı-öğretmenden bekleneni yapmak yerine, Prof. Mardin, bu kavramları ipe şamaşır dizer gibi sayıp geçiyor ve ortaya attığı kavramın başkaları tarafından kullanılma biçimini kınamakla yetiniyor. “Mahalle baskısı” kavramı ona göre öyle bir kavramdır ki, onu ancak “bir süreç içerisinde incelemek gerekir." Hangi süreç? Genç Osmanlılar ve İttihat ve Terakki ile başlayan ve Kemalizm ile süren korporatizmin siyasallaştırma süreci mi? Basit bir sosyalizasyon süreci mi? Özel bir dindarlaşma sürecimi ? Çağdaş anlayışla bir modernleşme süreci mi? Türkiye’nin AB’ye tam üyelik başvurusuyla somutlaşan çağdaşlaşma süreci mi?

Bu ve benzeri sorulara cevap vermek yerine Prof. Mardin "süreçlerin" onların içinde etkili olan dinamiklerden önemli olabileceği iddiasını (“Bu süreç biraz da mahalle baskısının ötesinde bir durum”) ortaya atarak, bir yıl önceki sözlerinin etkisini azaltmaya çalışıyor. Bu tutumuyla Prof. Mardin, yarı-pişmiş bilimsel kavramların yanlış ellerde nasıl yanlış sonuçlar verebileceğini, örneğin AK Parti kadrosunun siyasetten yasaklanması ve hatta belki de daha korkunç cezalarla cezalandırılmalarının mümkün olduğunu farketmişe benziyor. Gerçekten de oturup bilimsel bir makale yazmak yerine, ne idüğü belirsiz bir derneğin, neye ve kime hizmet ettiği asla anlaşılamamış insanların, bilimsel yeterlikleri şöyle dursun, sıradan gazeteci olarak bile edinim ve kazanımları tartışmalı kişilerin karşısında bilimsel hokkabazlık konusu olabilecek kavramlar ortaya atmanın vebali büyük olabilir. Böyle bir vebalin farkında olmak, hegemonik bir ideoloji olarak Kemalizm'i istemeden (ve hatta reddettiğini sanarak) benimsemiş olmamayı gerektirir.

Bence Prof. Mardin’in “mahalle baskısı” kavramı, sanki güncel ve acil bir tehlikenin işaretçisi imiş gibi, günün birinde Suudi Arabistan, İran ve Afganistan’daki uygulamaların Türkiye’de de olacağından korkan ve sebeble Kemalizm’e sığınmış olan kitlelerin eline düşmüştür. Bu kitlelerin sığındığı Kemalizm, Prof. Mardin’in sandığı gibi içi-boş bir ideolojik yığın değil, kendisini ayakta tutan toplumsal katmanlardan birisi silahlı olan merkez seçkinlerinin ortak, hegemonik ideolojisidir. “Mahalle baskısı,” yarın bu gruplar—özellikle Avrupa Birliği ile entegrasyonun gerçekleşmesi olasılığı arttığında—korktukları tehlikenin realize olmakta olduğu sanısına kapıldıklarında ortaya çıkacak siyasal müdahalede en büyük delil olarak sivil siyasetcilerin, özellikle AK Parti yöneticilerinin karşısına çıkacaktır.  Şerif Mardin o zaman AK Partiye'ye karşı mahalle baskısı kavramının kullanılmasından sadece “kişisel rahatsızlık” duymakla kalmayacak, bugün (bir hegemonik idelojinin parçası olmamak ne ölçüde mümkün ise o ölçüde) parçası olmadığını  ilan etmek zorunda kaldığı Kemalist Korporatizm’in son siyasal cinayetinde yargıtay savcısı veya anayasa mahkemesi ayarında bir alet olmak durumuna düşecektir.

Başkalarına “Bu işi siyasi bir söylemin sloganı yapmak yerine neye dayandığını anlamak gerekir” diye ders vereceğine ve bir takım derneklerin fiyakalı konser salonlarında (anlamayan insanlara hitaben) fiyakalı konuşmalar yapmak yerine Prof. Mardin'in bir an önce oturup, crowd psychology ve sosyal faciliation kuramları arasındaki yerini anlatmalı ve bu yeri hangi ampirik gözlemleri sonucu seçtiğini belirtmelidir. Prof. Mardin, “Sanki bu baskıyı sadece Müslümanlar yapıyormuş gibi lanse etmek ve onlara mal etmek son derece yanlıştır” diye düşünüyorsa önce kendisi buna sebep olduğu için oturup sıkı bir öz-eleştiri yapmalıdır. Bilmelidir ki kendi ifadesiyle aynı baskıyı "pekala yapabilir” diğer kesimler--ellerinde silah olduğu için--baskıları işlemeyince can da alabilirler!

"Kemalizm" gerçekten de içi boş bir bir ideoloji değildir. Kemalizm bir hegomonik ideolojidir; ve faşizmin bütün türevleri gibi korporatizm--toplum mühendisliğinde başarılı olmasa bile--belirli ilkelere sahiptir. Oktay Ekşi'nin birinci yıldönünü açıklalarından sonra kendisine yaptığı çağrıda da ifadesini bulduğu üzere, Kemalizm, bir seküler din olarak, gerçek dine karşı bulabildiği her argümana sarılmakta, kendi dışında bir şey bırakmamaya ilk günkü kadar kararlıdır. Nitekim, "mahalle baskısı," lafı, onu ortaya atan şimdi ne kadar yırtınsa da, Kemalist retoriğin parçası olmuştur ve tedavüle girmiştir.

Kavramını tedavülden çıkartmak, korkarım, eğer hala olmadı ise çok yakında Şerif Hocayı aşmış olacak.

"...  http://tib.gov.tr/duyurular_detay7.html

Buna göre hosting firmaları faaliyet belgesi almak zorundalarmış. Bu belki anlaşılır tamam. Ama kendi web sitesini kendi sunucusunda barındıran kişi de faaliyet belgesi almazsa yayını durdurulacakmış.

Loglar tutulmalı ve onlar istediğinde siteleri durdurmalıymışız.

Yani ben amatör sitemi kendi sunucumda barındırmak istiyorum ama bu YASAK. Bedelsiz öğrencilerime yer sağlamak istiyorum YASAK.

Telekomdan izin almadan hosting almam bile YASAK. Yani sunucu kiralamak için belge almam lazım, bütün bilgilerim, kimliğim imza sirkülerimle beraber. Kişi olarak almak YASAK.

Bu nasıl sansür bu nasıl denetleme fişlemedir?

Türkiyedeki bütün sunucuları denetime geçirmek için yapılıyor, bu belgeyi almadan sunucu kurmam YASAK.

Yahu ben satmayacağım, asp php denemelerim için istiyorum ama olmaz.

Bu kadarı da olmaz, İran'da Çin'de bile olmaz."

"...Bu yasaya göre türkiyede faaliyet gösteren firmalar yer sağlayıcı belgesine sahip olmaları gerekecek peki burada faaliyet göstermeyenler yani datacenter vb hizmetleri dışardan sağlayanlar? ... Peki bir Türk gidip dünyanın öbür ucundan bir server kiralasa bunun için belge neye dayanarak istenecek yani Afrika'da bir server kiralasak içinde Türkçe içerik bulunduğu için mi belge almalıyız? .. Ya türkçe değilse? Internet'te hiç bir zaman neyin kime ait olduğunu tespit etmek çok ama çok kolay değildir sanırım bunu anlayan yöneticiler dahiyane bir fikirle geldiler. "